Rijden op koolzaadolie omzeilt alle controverse rondom biobrandstoffen maar is pas een reëel alternatief als er geen accijns wordt geheven
Ooit bejubeld als het antwoord op vervuilende fossiele brandstoffen als benzine of diesel zijn biobrandstoffen inmiddels omstreden. Grootste minpunt is dat de teelt van gewassen voor in de benzinetank er indirect toe leidt dat voedsel nog duurder wordt. Door op arealen landbouwgrond biobrandstoffen te verbouwen wordt voedsel schaarser. Bovendien zou blijken dat sommige biobrandstoffen door hun vervaardigingsprocedé lang niet zo schoon zijn als aanvankelijk gedacht.
Pure plantaardige olie
Maar de ene biobrandstof is de andere niet, stelt NPPOA, de Nederlandse lobby voor het gebruik van pure plantaardige olie (ppo). Pure plantaardige olie (bijvoorbeeld koolzaadolie of zonnebloemolie) is stukken schoner dan benzine of biodiesel, want het resulteert in een nagenoeg verwaarloosbare CO2-uitstoot en bevat geen zwavel, de veroorzaker van zure regen. Bovendien zijn de restproducten bij het koud persen van koolzaadolie goed bruikbaar voor andere doeleinden.
Mede daarom- maar vooral vanwege de prijs - besloot akkerbouwer Geert Lindenhols uit het Drentse Zuidwolde dit jaar koolzaad te gaan verbouwen en een pers aan te schaffen. Met de machine van € 10.000 kan hij 22.500 liter olie persen, genoeg voor de 15 hectare winterkoolzaad die elk 1500 liter olie moeten opbrengen. 'Op een hectare - dus 1500 liter - kun je 20.000 km rijden', rekent hij voor. 'In totaal heb ik 300.000 km in de aanbieding.'
Duofuelsystemen
Tanken met ppo kost zo'n € 1 per liter. Gezien de huidige adviesprijzen van rond € 1,68 voor benzine en € 1,45 voor diesel is ppo een interessante optie, stelt Lindenhols. De huisarts van het dorp heeft zich al als gegadigde gemeld, samen met nog acht geïnteresseerden. Zij laten voor € 1500 hun dieselauto's ombouwen tot zogenoemde duofuelsystemen: om op ppo te kunnen rijden moet er eerst op diesel gestart worden. De brandstof is namelijk dikker en heeft een hogere ontbrandingstemperatuur, waardoor het in een koude motor niet goed werkt.
Het is daarmee anders dan biodiesel, waarbij een paar procent ppo is bijgemengd bij de diesel. Daarvoor hoeven motoren niet te worden omgebouwd. Wel zijn er daar discussies over motorslijtage, en zet het uit het oogpunt van hernieuwbare energie minder zoden aan de dijk.
Oliemolens
In Nederland zijn er naast het systeem van Lindenhols nog drie grotere oliemolens die brandstof produceren: in Lottum (Limburg), Harlingen in Friesland en het Groningse Farmsum. Afnemers zijn particulieren en bedrijven. Zo haalde de Drentse huisarts die nu klant is van Lindenhols eerst zijn brandstof uit Limburg. En de Friese coöperatie Solar Oil Systems verkoopt ppo aan onder meer hamburgerketen McDonald's, afvalverwerker Sita en Milieudiensten in Groningen en Friesland, samen goed voor 300 voertuigen. De koolzaad komt uit Groningen, Friesland en Duitsland en wordt in Harlingen en Farmsum geperst.
Cruciaal is wel de accijnsvrijstelling: zowel Lindenhols als Solar Oil Systems varen erop. Als de brandstof belast wordt als duurzame brandstof - zoals ook bij aardgas - gaat het nog goed, want die taks bedraagt slechts 3 cent per liter. Maar zodra de fossiele belasting van 43 cent erop wordt gelegd plus btw kan het er niet meer uit. Daarom lobbyt de ppo-branche tegen de oliemaatschappijen om de vrijstelling te behouden.
Duurzaamheidsgarantie
Maar de vrijstelling staat ter discussie, want er bestaat nog geen Europese norm voor biobrandstoffen. Wel zijn er criteria zoals door voormalig minister van Vrom Jacqueline Cramer vastgesteld. Op dit moment moeten bedrijven zelf de duurzaamheid van hun product aantonen. Dat doet Solar Oil Systems met een NEN-norm, en Joep Hermans van de Limburgse koolzaadcoöperatie Carnola is bezig met een wetenschappelijke proef.
Deze duurzaamheidsgarantie is echter nog niet erkend door Brussel. Dat is voor het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie reden te wachten, al hebben andere Europese landen ppo al vrijgesteld. Hein Aberson van Solar Oil wijt de afwachtende Nederlandse houding aan de krachtige olielobby. 'We blijven doorvechten en geloven er ook in', zegt hij. 'Want Europa wil in 2020 10% duurzame brandstoffen.'
De duurzaamheid van ppo is volgens Aberson onbetwistbaar. Anders dan bijvoorbeeld bij de productie van ethanol uit suikerriet of mais - de helft van de suiker in Brazilië gaat op aan biobrandstoffen - worden voedselgewassen niet omgezet in brandstof. En er blijven wel bruikbare restproducten over, in tegenstelling tot wat er gebeurt bij het verwerken van mais tot ethanol.
Koolzaadkoek
Bij het persen van koolzaadolie blijft als restproduct stro en een eiwitrijke koek achter. Deze koolzaadkoek is zeer geschikt als veevoeder. Volgens Aberson is dat zelfs het hoofdproduct. 'Het bevat vitamine A en E en omega 3-vetzuren, die koeien ook doorgeven aan hun melk en die populair zijn als cholesterolverlager.' Ook het stro kunnen boeren goed gebruiken.
Door dit dubbeldoel zou koolzaad eerder als duurzaam kunnen worden bestempeld, vindt ook akkerbouwer Lindenhols. 'Er komt 7000 kilo droge stof van een hectare. En ik hoef het land nauwelijks te bewerken.'
Vruchtbare bodem
Omdat koolzaad een gewas is dat de bodem vruchtbaarder maakt door het inbrengen van stikstof in de bodem, is de winst volgens Aberson tweeledig: de bodem wordt er beter van, en er komt gewas van het land. Solar Oil voert met verschillende boeren gesprekken over het beschikbaar stellen van vijf hectare akkerland. 'Daar waar veel mais op verbouwd wordt is de grond vaak verarmd en neemt de ziektedruk toe. Wij willen kosteloos koolzaad zaaien. De koek en het stro zijn dan voor de boer, de olie voor ons. Een goede deal voor beide partijen.'