Vorkheftrucks rijden over de Haringweg in Spakenburg af en aan met grote bakken visresten. Niets nieuws voor het oude vissersdorp onder de zuidpunt van Flevoland, behalve dat er sinds kort een nieuwe bestemming is voor het afval.

De vissenkoppen, ingewanden en van de band gevallen kibbeling worden allemaal afgeleverd op nummer 27, het bedrijfsterrein van visverwerker A. van de Groep en Zonen. Naast de hal waar werknemers van het bijna honderd jaar oude bedrijf vis schoonmaken en verpakken, staan nog niet zo lang een aantal hoge opslagtanks. Daarin wordt van visafval groen gas gemaakt. Biogas dat regelrecht het leidingennet van netwerkbedrijf Stedin invloeit. Gas waar huishoudens uit de omgeving op koken, hun woningen mee verwarmen en waarop in een aantal plekken in Nederland ook auto's en bussen rijden.

Er gaat naast visresten van alles in de vergistingstanks. Gebroken koeken van een lokale bakkerij en andere voedingsresten uit het hele land vinden ook hun weg naar de grote grijze cilinders.

Het laten rotten van etensresten is niet eenvoudig, legt directeur Ariean van de Groep (33) van het familiebedrijf uit. 'De kunst van het vergisten is om de juiste biotopen te kweken en deze vervolgens in leven te houden', zegt hij. De juiste temperatuur en vochtigheid spelen daarbij een belangrijke rol. 'De methaanproducerende bacterie is vrij gevoelig.'

In een vergister zoals die in Spakenburg, zitten vier verschillende bacteriegroepen. De eerste breekt het reeds vermalen biologische afval af tot het niveau van enkele molecuulketens. De volgende groep bestaat uit bacteriën die de massa omzetten in een zuur. Een derde groep maakt er vervolgens azijn- en propionzuur van, de favoriete voedingsbodem van de methaanbacterie. Die maakt er huis-, tuin- en keukengas van.

De bacteriën produceren voor 50 tot 60% methaan. De overige 40 tot 50% is het broeikasgas CO₂ en wordt in de lucht geloosd. Klinkt redelijk vervuilend voor een duurzame energiebron, maar dat is het niet. De planten-en dierenresten die in de vergister gaan hebben ooit dezelfde hoeveelheid CO₂ aan hun ecosysteem onttrokken. Biogas geldt net zoals alle andere energievormen uit biomassa als 'klimaatneutraal'.

Voordat het visafval in de tanks belandt, is het al een keer verwerkt. De oorspronkelijke resten uit de visindustrie zijn te hoogwaardig voor vergisting. Ze worden eerst gebruikt als ingrediënt voor dierenvoeding. Ook het residu dat overblijft na de vergisting krijgt een nieuwe bestemming. Een vrachtwagenchauffeur die de stinkende smurrie aftapt en in zijn tankwagen laat lopen, vertelt dat het goedje dient als brandstof voor andere biomassa-centrales. Er gaat in de hele keten weinig verloren.

'Het rendement uit biogas is bovendien hoog', zegt Albert van der Molen van netwerkbedrijf Stedin. Bij warmtekrachtcentrales die draaien op biomassa gaat volgens hem bijna de helft van de energie verloren. Het rendement van biogas is 90%.

Mede daarom is de overheid zo gecharmeerd van biogas. Hoewel het kabinet flink het mes zet in de subsidies voor duurzame energie, blijft groen gas een 'aantrekkelijke optie' aldus minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Dit terwijl er voor wind op zee en zonne-energie in de praktijk geen geld meer beschikbaar is.

Ook de Nederlandse gassector, verenigd in het Gasrotondeplatform, is enthousiast. In een recent advies aan het kabinet is een grote rol weggelegd voor groen gas. Nederland moet in 2020 2 miljard m³ groen gas per jaar produceren, ofwel 3% van de huidige gasproductie in Nederland.

Dan is er echter nog een lange weg te gaan. De vergister van Van de Groep, de grootste in Nederland, kan maximaal 6 miljoen m3 biogas per jaar produceren. Sinds 2008, het eerste jaar waarin groen gas in aanmerking kwam voor subsidie, is voor een kleine euro 500 mln subsidie toegekend. Daarmee wordt een productiecapaciteit van nog geen 100 miljoen m³ voor twaalf jaar tijd gesubsidieerd. Dit bedrag is overigens het absolute maximum aan subsidie. Als de gasprijs oploopt, hoeft de overheid minder subsidie uit te keren omdat groen gas dan beter kan concurreren. In het uiterste geval is bij de huidige stand van de technologie toch een kleine euro10 mrd nodig om de prognoses voor 2020 te halen. Geen kruimelwerk in een tijd van bezuinigingen.

Welk totaalbedrag het kabinet dit jaar overheeft voor groen gas wordt de komende maanden bekendgemaakt. Dat de vergoeding per kubieke meter stijgt, staat wel al vast. Afhankelijk van het soort biogascentrale kan de vergoeding (die is inclusief de marktprijs voor gas) oplopen tot euro 1,32 per m³. Dat is het dubbele van de maximale vergoeding in 2010.

Daarbij moet wel onderscheid gemaakt worden tussen verschillende soorten biogas. Gas dat wordt opgewekt uit riool- of waterzuiveringsinstallaties kan door de bestaande infrastructuur goedkoper worden geproduceerd en krijgt daarom veel minder subsidie. Vergisters zoals die van Van de Groep, gft-vergisters en mestvergisters kunnen op een riantere tegemoetkoming rekenen.

Optimisten als hoogleraar duurzaamheid Johan Wempe aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit denken dat het echter wel mee zal vallen met de benodigde subsidie. Wempe, die ook voorzitter is van de landelijke werkgroep groen gas van het bedrijfsleven en de overheid, denkt dat de kosten omlaag kunnen door grotere centrales te bouwen. 'Vooral dankzij schaalgrootte kan biogas al in vier tot zes jaar zonder subsidie concurreren met aardgas.'

Wempe houdt daarbij rekening met stijgende olieprijzen en daaraan gekoppelde gasprijzen, waardoor het verschil in productiekosten daalt tussen groen en grijs gas. Feit is echter dat de gasprijzen wereldwijd onder druk staan doordat grote nieuwe aardgasvoorraden worden gevonden, zoals schaliegas, die vroeger niet economisch winbaar waren. Stijgende grondstoffenprijzen kunnen daarbij de kosten van biomassa mee laten stijgen, zo bleek deze week bij de publicatie van diervoederbedrijf Nutreco. Van de Groep moet voor een deel van de afvalstromen gewoon geld betalen en die kosten kunnen ook stijgen. Verder moet het gasnet voor miljoenen verspijkerd worden om het geschikt te maken voor de invoer van grote hoeveelheden groen gas.

Desondanks is ook Ariean van de Groep optimistisch. Hoeveel zijn bedrijf verdient met de productie van groen gas, wil hij niet zeggen. Wel gaat hij ervan uit dat het bedrijf ooit meer overhoudt met de productie van gas dan met het verpakken van vis. 'Er zijn al plannen om de productiecapaciteit te verdubbelen.'

Grote bioraffinaderij

De grootste biobrandstoffenfabriek ter wereld, BioMCN in Delfzijl, wil de productiecapaciteit verdrievoudigen. Daartoe heeft het een consortium opgericht met de Noord Nederlandse Ontwikkelingsmaatschappij, bouwbedrijf Visser & Smit Hanab, gassenleverancier Linde en industrieel concern Siemens.

De nieuwe fabriek moet naast de bestaande in Delfzijl komen te staan. Als hij over vier jaar klaar is kan er jaarlijks 1,5 miljoen ton afvalhout worden verwerkt tot 500 miljoen liter tweedegeneratie bio-methanol. De huidige fabriek, die afgelopen zomer in gebruik werd genomen, gebruikt glycerine als grondstof en heeft een maximale productiecapaciteit per jaar van 250 miljoen liter bio-methanol.

Voor de nieuwe fabriek moeten 'meerdere honderden miljoenen euro's worden geïnvesteerd', liet het bedrijf vrijdag weten.

BioMCN heeft de afgelopen week daarom een subsidieaanvraag ingediend bij het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Het gaat om de Europese NER300 subsidie. Dat is dezelfde subsidiepot waar ook de Europese proefprojecten voor het afvangen en opslaan van CO₂ (ccs) uit gefinancierd gaan worden.